Türkiye Türkçesi
DİLİN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ:
Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabii bir vasıta, kendisine mahsus konuları olan ve ancak bu konular çerçevesinde gelişen canlı bir varlık, temeli bilinmeyen zamanlarda atılmış bir gizli anlaşmalar zinciri, seslerden örülmüş içtimai bir müessesedir.
Lehçe: Dilin, bilinmeyen zamanlarda ayrılmış kollarıdır. Çuvaşça ve Yakutça Türkçe’nin Lehçeleridir.
· Türkçe ise Ana Altay’ın Lehçesidir.
· Lehçeler arasındaki farklar; ses biçim ve kelime hazinesi gibidir.
· Söz dizimi de lehçeler arası fark olabilir.
Şive: Dilin bilinen tarihler arasında ayrılmış kollarıdır.
· Örneğin: Kırgız Türkçesi, Tatarca Türkçe’nin şiveleridir
· Farklar, ses bilgisi ve şekil bilgisi üzerindedir. Ek ve kelime farkı yoktur.
Ağız: Bir dilin konuşulduğu alandaki bölgeler arası farktır.
· Konya ağzı, Erzurum ağzı vs.
· Ülkemizin resmi dili “İstanbul Ağzı”dır.
· Ağızlar arası fark ses bilgisiyle sınırlıdır.
· Biçim farkı yoktur.
Yazı Dili: Edebi dil, resmi dil, ölçümlü dil gibi tanımlar da kullanılır. Yazıda kullanılan dildir. Versiyonları:
1. Standart (Ölçümlü) Dil: Bir dilin ağızları içerisinden bir tanesidir.
2. Resmi Dil: Devletin kabul ettiği dildir. Resmi yazışmalarda kullanılır.
3. Edebi Dil: Edebiyat ve sanatta kullanılan dildir.
4. Kültür Dili: Belli bir topluluğun yarattığı dildir.
5. Terim (Bilim Dili): Belli bir bilim dalı çalışanları tarafından kullanılan dildir.
6. Argo Dil: Herhangi bir topluluğun, müstehcen kelimelerle örülü dilidir.
7. İdyolet: Kişi hakkına bilgi edinilebilen tek kişilik bir dildir.
8. Lingua Franka: Kabaca ortak anlaşma dilidir. Bir arada yaşamak zorunda kalan halkların ortak dili olarak kabul edilir.
9.
TÜRKÇE
Türkçe, Ana Altay dilinden türemiştir. Ana Altay dili 8000 yıl önce parçalanmıştır. Dolayısıyla Türkçe 8000 yıllık bir dildir
DİLBİLGİSİ
Bir dilin özellikleri, kuralları, şekilleri üzerindeki araştırmaların tümüne birden dilbilgisi denmektedir.
Art Zamanlı: Tarihi zamanlar içerisinde dili inceler. Örneğin Eski Türkçe ile Osmanlı Türkçesi
Eş Zamanlı: Belli dönemler içerisinde dili inceler. Örneğin: Kırgız Türkçesi ile Azeri Türkçesi
Amaçları açısından dilbilgisi:
1-) Kuralcı: Yazı dilini esas alır. Dilin kullanımıyla ilgili neyin doğru, neyin yanlış olduğunu kurallar halinde belirler.
2-) Tasfiyeli (Betimleyici): Dilin belli bir zamandaki durumunu yargılamadan olduğu gibi tasnif etmeye çalışır. Dilleri, nasıl konuşulup yazılacağıyla değil, konuşma ve anlama olaylarının nasıl gerçekleştiği ile ilgilenir. Kural koymaz, var olanı inceler.
3-) Karşılaştırmalı: Bir ana dilden doğan dil, lehçe, şive ve ağızların hepsini birden çoğunu veya bazılarını inceleme konusu yapar. Bunları birbirleriyle karşılaştırarak benzerlik ve farklılıklarını ortaya koyar. KDB, sadece aynı ana dilden doğan dil ve ağızlardan yapılmaz, farklı dillerden gelen karşılaştırmaları da yapar.
4-) Tarihi: Dilin bilinen en eski dönemlerinden başlayarak gelişim aşamalarını ve değişimleri inceler.
5-) Filolojik: Bir dile ait yazılı ürünlerin, edebiyat tarihi, edebiyat bilgisi, dibilgisi, metin tamiri ve metin eleştirisi açısından inceler.
Dilbilgisinin Dalları:
a) Ses Bilgisi: Bir dilin ses kurallarını içeren daldır
b) Şekil Bilgisi (Morfoloji): Basitçe ekler veya köklerle ve onlar arasındaki ilişkilerle ilgilenir.
c) Köken Bilgisi (Etimoloji): Kelimelerin kökleri ile uğraşır. Hangi kelimenin hangi kökten geldiğini inceler. Sadece kelimelerle değil eklerle de ilgilidir.
ç) Söz Dizimi: Kelimelerin cümledeki dizilişi ile ilgilenir. Sadece kelimelerin sırası değil, cümlelerin yapıları ile de uğraşır.[1]
d) Anlam Bilimi (Semantik): Kelimelerin, cümlelerin ve metinlerin anlamları ile ilgilenir.
e) Lehçe Bilgisi (Diyalektoloji): Bir dilin lehçe, ağız, şive gibi kollarıyla ilgilenir. Bir yazı dili bölgesindeki ağızlar ile ilgilenir.
f) Sözcük Bilgisi (Leksikoloji): Dildeki kelimeler ve kelime hazinesi ile ilgilenir.
SES BİLGİSİ
Dil Sesleri: Ses organları tarafından üretilen, kulak zarının duyabildiği dilin en küçük yapı taşıdır. Harf ise seslerin yazıya geçebilmesini sağlar.
Alfabe: Her dilin kendi konuşma dilini yazıya geçirmek için kullanılan harflerin bütünüdür.
· Harflerin alfabedeki diziliş sırası bellidir.
· Türk alfabesi Latin kökenlidir.
· Arapça’da elifbağ (Elif + Be harflerinin birleşimi)
· Genelde, Alfa+Beta (Alfabe)
Türkçe’de ise Abece olarak isimlendirilir
Bir dildeki seslerin sayısı alfabedeki harf sayısından fazladır. Örneğin Türkçe’de â veya ê sesleri olmasına rağmen bu sesler alfabede yoktur
Transliterasyon: Genellikle eski metinlerin okunmasında kullanılır. Bu yol kullanılarak çözümleme yapılır. Kabaca; bir dildeki harf ve işaretleri başka dillere aktarmaktır.
Fonetik Alfabe: Konuşma seslerinin niteliklerini herhangi bir kayba meydan vermeksizin aynen yazıya geçirmede kullanılan alfabedir.
Uluslar arası Fonetik Alfabe: Fransa’da “Ses Bilgisi Öğretmenleri Derneği” tarafından kurulmuştur. Daha sonra “Ses Bilim Derneği” adını almıştır. Bu alfabeye göre örn; Ø işareti “th”ye eşittir.
Ses Birim (Fonem): Dilbilimde anlam ayrıcı özelliği olan seslere denir. Örn: Kar – Kâr (a, â) Ses birimler / (yatık çizgi) arasında gösterilir.
Alt Ses Birim (Allofon): [-] (köşeli parantez içerisinde gösterilir.
İmla: Dilin yazıya geçirilmesidir. Aynı zamanda “yazım” denmektedir. Çeşitli ölçütler kullanılır. Biizm dilimizde “sesçil” yani her sese bir harf usulü kullanılmaktadır.
· Örneğin İngilizce’de ş sesi için “sh” kullanılmaktadır.
· İmla ile ses kuralları arasında farklılık olabilir. (Adet ile âdet arasındaki fark gibi
Daha fazla Bilgi için
Daha fazla Bilgi için
Cevap Yaz!
You must be logged in to post a comment.