Tiyatro eseri nedir – Tiyatro nedir – Tiyatronun doÄŸuÅŸu ve geliÅŸmesi
Tiyatro sözü, ÅŸu anlamlarda kullanılır : 1 – Tiyatro eseri, 2 – Tiyatro eserini oynama sanatı, 3 – Tiyatro eserinin oynandığı yer.
TÄ°YATRO ESERÄ°, olayları, oluÅŸ halinde göstermek için yazılan eserlerdir. Bu eserlerde, olaylar yazarın aÄŸzından deÄŸil de, doÄŸrudan doÄŸruya eserlerin kiÅŸileri tarafından söylenir, hareketleri, gerçekte olduÄŸu gibi doÄŸrudan doÄŸruya yapılır.
Tiyatro eserinde, olay ve kiÅŸiler olmak üzere iki unsur bulunur. Olay, bir didiÅŸmeden, yani iki karşıt kuvvetin çarpışmasından doÄŸar. Çarpışan kuvvetler, insanla insan, insanla tabiat kuvvetleri olabilir. KiÅŸiler de, aralarında didiÅŸen varlıklardır.
Tiyatro eserlerinde, serim, düÄŸüm, çözüm olmak üzere üç safha vardır. Serim, eserin baÅŸ tarafıdır. Burada kiÅŸilerin karakterleri olayla ilgileri tanıtılır, eserin konusu hakkında bir fikir verilir. DüÄŸüm eserin ortasıdır. Bu safhada karakterler, kiÅŸiler, olayın kendisi merak verici bir hal alır. Çözüm, eserin sonudur. Bu safhada olay, bir sonuca baÄŸlanır.
Tiyatro eserlerinin baÅŸlıca üç çeÅŸidi vardır:
1 – Acıklı tiyatro eserleri, 2 -Güldürücü tiyatro eserleri, 3 – Musikili tiyatro eserleri.
Acıklı tiyatro eserleri, insanların acıma duygularına hitap eden eserlerdir. Tragedya dram, melodram, bu cins eserlerdir.
Güldürücü tiyatro eserleri, güldürme amacı güdülerek yazıları eserlerdir. Genel olarak Komedya adı ile bilinirler.
Musikili tiyatro eserleri, musiki ile söylenerek oynanan tiyatro eserleridir. Opera, opera komik, operet bu cins eserlerdir.
Tragedya : Seyircilerin korku ve acıma duygularına hitap eden, belli kurallara göre yapılan eserlerdir.
Yunanistanda, baÄŸbozumu tanrısı Dionysos ÅŸerefine yapılan din törenlerinden doÄŸmuÅŸtur.
Özellikleri:
1 – Tragedyalarda seyircinin korku ve acıma duygularını harekete getirmek gayesi güdülür. Eser, baÅŸtan sona kadar acıklı ve ciddi bir hava içinde geçer.
2 – Konular mitologyadan ve tarihten alınır.
3 – KiÅŸiler, tabiatüstü varlıklar (tanrılar .tanrıçalar, yarı tanrılar) ve yüksek tabakadan kimseler (krallar, asiler) dir.
4 – Eserin Üç Birlik kuralına uygun olması lazımdır:
a. Zaman BirliÄŸi : Olayın en çok 2 saat içinde geçebilir hissini uyandırmasıdır. Bunu saÄŸlamak için, eserin konusu olayın sonucuna en yakın yerinden alınır, daha önceki olaylar, bir münasebet düÅŸürülerek anlatılırdı.
b. Yer BirliÄŸi : Olayın baÅŸtan sona kadar aynı yerde geçmesidir. Tragedyada olay nerde baÅŸladıysa orada yürür ve sona erer.
c. Olay Birliği : Eserin bir tek ana olay etrafında gelişmesidir.
5 – Çirkin sayılan olaylar (vurmak, yaralamak, öldürmek) seyircinin gözü önünde geçirilmez. Bunlar dışarıda yapılır, sahnede haberciler, sırdaÅŸlar vasıtasıyla sadece hikayesi anlatılır.
6 – Manzum olarak yazılır.
7 – Mutlaka 5 perde olması lazımdır.
8 – Ä°yi bir üslûpla yazılır. Kaba sayılabilecek sözler kullanılmaz.
9 – Tirad ve monologlara çok yer verilir.
Ä°lk örnekleri Yunan edebiyatında görülen tragedya, daha sonra, XVII. yüzyılda, eski Yunan ve Latin edebiyatlarının örnek tutulduÄŸu Klasisizm akımı devrinde, özellikle Fransada yeniden canlanarak XIX. yüz yıla kadar sürmüÅŸtür.
En büyük tragedya ÅŸairleri, Yunan edebiyatında Aiskhylos, Sophokles, Euripides, Fransız edebiyatında Corneille ve Racinedir.
Komedya : Ä°nsanların ve olayların gülünç taraflarını ortaya koyan bir tiyatro çeÅŸididir. Komedya da, tragedya gibi, Yunanistanda, baÄŸbozumu tanrısı Dionysos ÅŸerefine yapılan din törenlerinden doÄŸmuÅŸtur.
Özellikler:
1 – Komedyada, gülünçlükleri ortaya koymak amacı güdülür.
2 – Konular çaÄŸdaÅŸ toplumdan ve günlük hayattan alınır.
3 – KiÅŸiler, çoklukla halk tabakasından kimselerdir.
4 – Üç Birlik kuralına uygun olması lazımdır.
5 – Çirkin sayılan olaylar dahi seyircinin gözü önünde geçirilir.
6 – Üslûpta her türlü kaba sözlere ve ÅŸakalara yer verilebilir .
7 – Manzum olarak yazılır.
8 – 5 perde olması lazımdır. Klasizm akımından sonra, komedya nesirle de yazılmaya baÅŸlanmış, perde sayısı da yazarın isteÄŸine baÄŸlı kalmıştır.
ÇeÅŸitleri:
1. Karakter komedyası : Ä°nsan karakterinin gülünç ve aksak taraflarını gösteren komedyadır.
2. Töre komedyası : Toplumun gülünç ve aksak taraflarını gösteren komedyadır.
3. Entrika komedyası : Olaylar merak uyandıracak ve ÅŸaşırtacak ÅŸekilde tertiplenerek, güldürmekten baÅŸka bir amaç güdülmeden yazılan komedyadır. Bugün, bu yoldaki komedyalara vodvil adı verilmektedir.
Ä°lk örnekleri Yunan ve Latin edebiyatlarında görülen komedya, Rönesanstan bu yana Batılı milletlerin edebiyatlarında çok geliÅŸmiÅŸtir.
En büyük komedya yazarları; Yunan edebiyatında Aristophanes, Fransız edebiyatında Molieredir.
Dram : GeniÅŸ anlamıyla, tiyatro eseri demek olan bu söz, XIX. yüzyılın ilk yarısında, Romantik edebiyat devrinde, tragedyanın belli kurallarını kurmak suretiyle meydana getirilen tiyatro çeÅŸidi anlamında kullanılmıştır.
Özellikleri :
1 – Dramda, hem acıklı, hem de güldürücü olaylar, hayatta olduÄŸu gibi, bir arada bulunabilir.
2 – Konular, tarihin herhangi bir devrinden, günlük hayattan alınabilir.
3 – KiÅŸiler her sınıf halk arasından seçilebilir.
4 – Üç Birlik kuralına uyma zoru yoktur.
5 – Çirkin sayılan olaylar, sahnede oluÅŸ halinde gösterilebilir.
6 – Hem nazımla, hem de nesirle yazılabilir.
7 – Perde sayısı yazanın isteÄŸine baÄŸlıdır.
8 – Hayatta rastlanan, ince ye kaba her türlü konuÅŸma tarzına yer verilir.
Tiyatronun doÄŸuÅŸu ve geliÅŸmesi:
Tiyatro, her ülkede din törenlerinden doÄŸmuÅŸtur. Milletlerin dinlerine ve bu toplum ÅŸartlarına göre her memlekette ayrı ayrı özellikler taşıyan tiyatro sanatı, ilk defa Yunanistanda büyük bir geliÅŸme göstermiÅŸ ve bugünkü Batı tiyatrosu, Yunan tiyatrosu, baÄŸbozumu tanrısı Dionysos ÅŸerefine yapılan din törenlerinden çıkmıştır.
Yunanlılarda tiyatro yapıları bir tepenin yamacında kurulurdu. Bunlar, üstleri açık yapılırdı. Ortada orkestra adı verilen geniÅŸ ve daire ÅŸeklinde bir meydan bulunurdu: Koro burada dururdu. Dekor çok basitti. Aktörler yüzlerine maske takarlar, üstlerine de, kim olduklarını anlatmaya yarayacak elbiseler giyerlerdi. Tragedya oyuncuları, büyük görünmek için ayaklarına koforne denen yüksek nalınlar giyerlerdi.
Tiyatro, Yunanlılardan Latinlere geçmiÅŸ; OrtaçaÄŸda, Avrupada mister adı verilen kaba komedyalarla devam etmiÅŸ; fakat Rönesanstan bu yana, eski Yunan tiyatrosunun tesiriyle, modern tiyatro büyük bir geliÅŸme göstermiÅŸtir.
Türk Tiyatrosu :
Ä°slamlıktan önceki devirlerde, Türkler arasında din törenleri sırasında, birtakım dini temsiler verildiÄŸi tahmin edilmekle beraber, dindışı oyunların varlığı hakkında kesin bir bilgi yoktur.
Osmanlılar devrinde, Türk toplumunun tiyatro ihtiyacını karşılayan oyunlar Karagöz ile Ortaoyunudur.
Türkiyede, Avrupa tiyatroları tarzındaki tiyatro hareketi Tanzimattan sonra baÅŸlamıştır. Ä°lk piyes, Tanzimat edebiyatının kurucusu, sayılan Åžinasinin yazdığı Åžair Evlenmesi adlı bir perdelik bir komedyadır. Türk edebiyatının baÅŸlıca tiyatro yazarları, Ahmet PaÅŸa, Ali Bey, Namık Kemal, Abdülhak Hamit Tarhan, ReÅŸat Nuri Güntekin, Faruk Nafiz Çamlıbel, Cevat Fehmi BaÅŸkurt, A.Kutsi Tecer, Haldun Taner, Aziz Nesindir.
Popularity: unranked [?]
Cevap Yaz!
You must be logged in to post a comment.