Küresel Isınmanın Dünya Üzerine Etkileri
|
KÜRESEL ISINMA VE ETKÄ°LERÄ°
Karbondioksit Oranı Artıyor.. Okyanuslar Isınıyor.. Buzullar Eriyor.. Deniz Seviyesi Yükseliyor.. Orman Yangınları Artıyor.. Buzul Tabakaları Parçalanıyor.. Göller Küçülüyor.. Kurak Dönemler Uzuyor.. Irmaklar Kuruyor.. Kış Sıcaklıkları Artıyor.. Ä°lkbahar Erken Geliyor.. Sonbahar Gecikiyor.. Bitkiler Erken Çiçek Açıyor.. Göç Dönemleri DeÄŸiÅŸiyor.. YaÅŸam Alanları Farklılaşıyor.. KuÅŸlar Erken Yuva Yapıyor.. Kıyı Åžeritleri Erozyona UÄŸruyor.. Mercan Resifleri AÄŸarıyor.. Kar Yığınları Azalıyor.. Bulut Ormanları Kuruyor.. Hastalıklar Yayılıyor.. Amfibiler Yok Oluyor.. Yüksek Enlemlerde Sıcaklıklar Artıyor..
DÜNYAMIZA NELER OLUYOR?
Gezegenin saÄŸlık durumunu deÄŸerlendiren uzmanların elinde, Dünya’nın ısındığını gösteren kesin kanıtlar var. Ve bu kanıtlar, bu ısınmanın hızla gerçekleÅŸtiÄŸini ortaya çıkarıyor. Uzmanlar normal koÅŸullar altında jeolojik zaman ölçeÄŸinde meydana gelen olayların, artık insan ömrü kadar kısa bir dönemde gerçekleÅŸtiÄŸini dile getiriyorlar. BM Hükümetler arası Ä°klim DeÄŸiÅŸikliÄŸi Paneli (IPCC), 2001′de yayımlandığı ve bir dönüm noktası oluÅŸturan raporda, geçtiÄŸimiz yüzyıldaki ısınmanın çok büyük ölçüde insan etkinliÄŸinden kaynaklandığını açıkladı. Küresel sıcaklıklar, binlerce yıl öncesindeki dönemlerde olduÄŸundan çok daha hızlı bir ÅŸekilde artıyor. Ve iklim modellemeleri, yanardaÄŸ ve güneÅŸ patlamaları gibi doÄŸal iklim güçlerinin,tüm bu ısınmayı açıklayamadığını gösteriyor. IPCC, yüzyılın sonuna kadar 1,5 ila 5,5 derecelik bir sıcaklık artışı öngörüyor. Ancak ısınma aÅŸamalı olmayabilir. Åžu anda Alaska’dan, And DaÄŸları’nın karlı zirvelerine kadar her yer ısınıyor, hem de hızla. Sıcaklıklar geçtiÄŸimiz yüzyıldan bu yana, Dünya genelinde 0,6 derece arttı ancak en soÄŸuk, en uzak noktalar daha fazla ısındı.
BUZULLAR ERÄ°YOR |
2002 deki görüntüsü için mausu resmin üzerine getirin.
Dünya’nın her yanında, buzullar deÄŸiÅŸime uÄŸruyor. Kilimanjaro’nun ünlü karları,1912′den bu yana %80′in üzerinde eridi. Garhwal’da (Himalaya) buzulları öylesine büyük bir hızla eriyor ki, araÅŸtırmacılar Himalayalar’ın orta ve batı kesimlerindeki buzulların, 2035′e kadar yok olacağına inanıyor. Kuzey kutbu’nda deniz buzu, son 50 yılda büyük ölçüde inceldi ve son 30 yılda da kapladığı alan yaklaşık %10 azaldı. NASA’nın düzenli aralıklarla yapılan lazer altimetre ölçümleri, Grönland’ın buz örtüsünün küçüldüÄŸünü gösteriyor. Kuzey Yarıküre’de tatlı su buzları, ilkbaharda çözülmeye, 150 yıl öncesine göre 9 gün erken, sonbaharda donmaya ise 10 gün geç baÅŸlıyor.
Alaska’nın bazı kesimlerinde, permafrostun (donmuÅŸ toprak tabakası) erimesi nedeniyle, yüzeyde neredeyse 5 metrelik çökme meydana geldi. Kuzey Kutbu’ndan Peru’ya, Ä°sviçre’den Endonezya’nın Ä°rian Jaya buzullarına kadar çok büyük buzul alanları, dev buzdaÄŸları ve deniz buzları yok oluyor; hem de büyük bir hızla.
SULAR YÜKSELECEK
Sıcaklıkların artışı paralelinde buzlar eridiÄŸinde, buzullardan ve buz tepelerinden denizlere karışan su artıyor. Okyanusların suları ısınıyor ve hacmi geniÅŸliyor. Hükümetler arası Ä°klim DeÄŸiÅŸikliÄŸi Paneli’ne (IPCC) göre, son 100 yılda Dünya genelinde deniz seviyesinde yaÅŸanan 10 ila 20 cm yükselmede, en büyük rolü, bu etkenlerin bileÅŸimi oynadı.
Yükselen deniz seviyesinin, zincirleme geliÅŸen etkileri var. Kıyılar üzerine araÅŸtırma yapan uzmanlardan Bruce Douglas, deniz seviyesindeki her bir cm’lik yükselmenin, erozyona baÄŸlı olarak, kumluk kıyı ÅŸeritlerinde 1 m geniÅŸliÄŸinde yatay bir geri çekilmeye yol açabileceÄŸini hesaplıyor. Dahası tuzlu su, tatlı suya karıştığında, içme suyu kaynakları tehlikeye giriyor ve tarım ürünlerinde sorunlara yol açıyor.
IPCC, 2001 raporunda, bu kadar büyük bir olay meydana gelmese de, yüzyılın sonuna kadar deniz seviyesinin 10 ila 90 cm yükseleceÄŸini öngörüyor. Bu öngörünün en üst sınırı ise yaklaşık 1 metre, Douglas’a göre; korkunç bir felakete yol açabilir.
Kayıtlardaki en sıcak yıllar: 1998-2002-2003-2001-1997
SERA GAZLARI YÜKSELÄ°YOR
Tans, bana baÅŸlıca üç sera gazının karbondioksit, metan ve diazotmonoksitin, 1000 yılından günümüze kadar olan düzeylerini belgeleyen bir grafik gösterdi. Bu üç gaz ile birlikte, Dünya’ya ulaÅŸan ışınımın tekrar uzaya yansıtılması (Dünya’nın soÄŸuması) ve Atmosferdeki ışınımın soÄŸurulması (yüzeye yakın yerlerde tutularak gezegenin ısıtılması) arasında karmaşık bir denge oluÅŸturarak, Dünya’nın ılıman olmasını saÄŸlıyor. Bu üç gaz olmasaydı Dünya, yörüngesi çevresinde dönen, üzerinde canlı yaÅŸayamayacak kadar soÄŸuk bir “Bu gazlar iklim deÄŸiÅŸikliÄŸinin motoru” diyor. Bu gazlarla ilgili grafik, temel olarak 1800′lerin ortalarına kadar düz, sonra üçü de tırmanıyor ve yükselme eÄŸilimi 1950′den sonra daha da ÅŸiddetleniyor. Ancak 20. yüzyıl, en azından son 1000 yıllık süreçteki en büyük ısınmaya tanık oldu ve bu ısınma sadece doÄŸal güçlerle açıklanamaz. Isınmada , karbondioksit ve atmosferdeki ısıyı tutan diÄŸer gazların seviyesindeki yükselmenin de etkisi oldu. Gerek sera gazları gerekse sıcaklığın daha da artması bekleniyor. Ä°KLÄ°MLE BERABER CANLILAR VE ÇEVRE DE DEĞİŞİYOR YaÅŸam dengesini yitiriyor. Sıcaklıklar arttıkça, mevsimlere iliÅŸkin iÅŸaretlerde deÄŸiÅŸiyor ve yaÅŸam, yer ve zamanda kaymalar gösteriyor. Çiçeklenme, yapraklanma, göç ve doÄŸum gibi doÄŸal süreçlerin zamanlamalarıyla birlikte, canlıların yaÅŸam alanları da deÄŸiÅŸiyor. Birbirine bağımlı türler örneÄŸin bitkiler ve polenlerini taşıyan böcekler, deÄŸiÅŸikliklere her zaman aynı uyumu saÄŸlamıyor. EÅŸ zamanlılıkların yitirilmesi risk oluÅŸturabiliyor.
20 yıl önce Biscoe, üreyen 2800 asil penguen çiftinin yurduydu. Günümüzde,Biscoe’da üreyen asil penguen sayısı yaklaşık 1000 çifte düÅŸtü; Bu, üreyen çift sayısının son 30 yılda 32.000′den 11.000′e indiÄŸi, çevre adalarda yaÅŸanan %66′lık düÅŸüÅŸü de yansıtan bir gerçek. Fraser: “100 yıl önce burası aslında kutup ikliminin hâkim olduÄŸu bir bölgeydi. Bu alan Antarktika’yı Fraser’in, Antarktika Yarımadası’ndaki kılı kırk yaran araÅŸtırmaları, sıcaklıklardaki yükselmenin, gezegenin her yanında ekosistemleri nasıl derinden etkileyebildiÄŸine iliÅŸkin ipuçları sunuyor; Hayvanlar, bitkiler ve böcekler yayılım alanlarını kaldırarak, göç tarihlerini öne alarak, çiftleÅŸme ve çiçek açma zamanlarını deÄŸiÅŸtirerek, geliÅŸen iklim deÄŸiÅŸimine yavaÅŸ yavaÅŸ uyum saÄŸlıyor.
HAYVANLAR VE BÄ°TKÄ°LER NEREYE KAÇACAKLAR?
2004 1875 Avrupa’daki pek çok bitki 50 yıl öncesine göre, bir hafta erken çiçekleniyor ve sonbaharda yapraklarını beÅŸ gün geç döküyor. Ä°ngiltere’de kuÅŸlar, 20. yüzyıl ortalarına oranla ortalama dokuz gün erken kuluçkaya yatıyor, kurbaÄŸalarsa yedi hafta erken çiftleÅŸiyor. Kuzey Amerika’da aÄŸaç kırlangıçları, 25 yıl öncesine göre ilkbaharda kuzeye, 12 gün erken göç ediyor. Kanada’da kızıl tilkiler, yayılım alanlarını, kutup yönünde yüzlerce km kaydırarak, kutup tilkilerinin topraklarına giriyor. Alpin bitkiler, yükseÄŸe tırmanıyor ve daÄŸ doruklarının yakınında, nadir türleri istila etmeye baÅŸlıyor. Dünya iklimi, her dönem soÄŸukla sıcak arasındaki doÄŸal deÄŸiÅŸimlerin etkisi altında kalmış olsa da, günümüzdeki ısınma eÄŸilimi, çevre bilimcileri farklı nedenlerden dolayı kaygılandırıyor. Tarihte ilk kez insanlar, deÄŸiÅŸimi hızlandırıyor gibi görünüyor. Üstelik ısınma o kadar hızlı gerçekleÅŸebilir ki; türler uyum saÄŸlamaya ve yok olmaktan kurtulmaya yetecek zaman dahi bulamayabilir. Dahası, farklı türlerin iklim deÄŸiÅŸimlerine, farklı biçimlerde tepki vermesi nedeniyle birbirine bağımlı olan canlıların; kuÅŸlar ve besin kaynakları böcekler gibi doÄŸal döngüleri eÅŸzamanlı olma özelliÄŸini yitirebilir. Bu da popülasyonlarında düÅŸüÅŸe yol açabilir. Åžimdilik Dünya’nın büyük bölümü ısındıkça, hayvanlar ve bitkiler daha yüksek enlem ve yüksek rakımlara çekilerek sıcaktan kaçabiliyor. Ancak bu kaçışın da sınırı var ve bu sınırlardan bir bölümü de, insanlar tarafından dayatılıyor. GeçmiÅŸ bin yılların aksine, flora ve fauna, hem ısınan hem de 6,3 milyar insan barındıran bir Dünya’ya uyum saÄŸlamak zorunda. Çevre bilimci Camille Parmesan: “GeçmiÅŸteki büyük iklim deÄŸiÅŸiklikleri sırasında, insanın neden olduÄŸu olumsuz etkinin boyutları büyük deÄŸildi. Türler yer deÄŸiÅŸtirebiliyordu. Åžimdiyse yer deÄŸiÅŸtirmeye kalkışırlarsa kendilerini bir mısır tarlasında ya da büyük bir kentte bulabilirler.”
2001
2004
kaya parçasından ibaret olacaktı. Tans ve diÄŸer pek çok uzman, iklim deÄŸiÅŸikliklerinin temelinde sera gazlarının yattığına inanıyor. Tans:
Kuzey Kutup Bölgesi’nde de, iklim hızla deÄŸiÅŸiyor ve göründüÄŸü kadarıyla hayvanlar ve kuÅŸlar, unun etkilerini hissediyor. Kuzey Kutup Bölgesi’nde, sıcaklıkların artışı paralelinde, buz örtüsünün uyduyla izlenmeye baÅŸlandığı 1978′den bu yana, kalıcı deniz buzu her on yıllık dönemde %9 küçüldü. Yılın büyük bölümünü buz üstünde yaÅŸayıp beslenerek geçiren hayvanlar, özelliklede kutup ayıları ve buz fokları açısından deniz buzu kaybının sürmesi felakete yol açabilir. Çevre bilimci Bill Fraser, son 30 yılın 23′ünde Güney Amerika’ya doÄŸru bir parmak gibi uzanan Antarktika Yarımadası’na geldi ve artık, 1300 km’lik yarımadada deÄŸiÅŸmeyen tek ÅŸeyin olaÄŸanüstü manzara olduÄŸuna tanıklık edebilir. Antartikanın bu köÅŸesinde, gerek kara, gerekse burada varlık gösteren canlıların tümü, yeryüzünde en hızlı ısınmanın kaydedildiÄŸi bölgelerden birinde bulunmaktadırlar. Son 50 yılda, bölgede kış aylarında, ortalama sıcaklık yaklaşık 5,5 derece yükseldi. En göze çarpan deÄŸiÅŸiklik, Marr Buzulu’nun çekilmesiydi.
temsil ediyordu. Åžimdiyse Güney Kutup Dairesi’ni çevreleyen bölgelerdeki sistemin darbesiyle karşı karşıyayız. Son 30 yıl boyunca bu çatışmayı izledim; Palmer’da kutup iklimi, gerçekten de deÄŸiÅŸime uÄŸradı. Bu kadar kısa zamanda gerçekleÅŸmesi karşısında ÅŸaÅŸkınlık.içindeyim. Benim açımdan aldığım en büyük ders ÅŸu: Ekoloji ve ekosistemler, şıp diye parmağını ÅŸaklatıyor. Ve jeolojik süreç açısından saniyenin milyarda birinde deÄŸiÅŸiyor.”
KAYNAK: National Geographic, Eylül, 2004.
Popularity: unranked [?]
Cevap Yaz!
You must be logged in to post a comment.