Ana Sayfa » Bilim, eğitim

Sanat’ın Ortaya Çıkışı – Neolitik kültürde Sanat

11 Nisan 2009 No Comment

SANAT’IN ORTAYA ÇIKIŞI

Mezolitik ve Paleolitik devirlerde kısmen başlamak üzere Neolitik’te bazı sanatsal gelişmeler gözlenmektedir.İnsanlar uzun süre avlanma ve besin toplama ile geçinmek zorunda kalmış ve bu nedenle göçebe yaşamak zorunda kalmışlardır.Yiyeceklerini ve içeceklerini depolamak için kullandıkları kaplar, bu nedenle, hafif, dayanabilir ve taşınabilir cinsten olmalıydı.Deriden yapılmış olan giysiler amacına en uygun olanlardandı.Seramik eşyalar kırılabilir olduklarından ancak yerleşik bir düzende başarıyla kullanılabilecekti.Bu nedenle birçok bölgede Neolitikten önce seramik eşya görülmemektedir.Yerleşik düzene geçmeyle seramik, süsleme, resim ve heykel vs. gibi sanatsal işlevler gelişmeye başlamıştır.Keza besinleri depo etmek için oyulan taşlara ve yapılan kaplara sanatsal gelişim yansıtılmıştır.Seramik ve taşın tercih edilmesi sıcaklığa karşı olan dayanıklılığı ve dolayısıyla av etlerinin bu kaplarda daha iyi saklanabilmesidir.

Bitki tarımının ilerlemesi örme ve dokuma sanatının gelişmesine neden olmuş, özellikle keten ve kenevir işlenmesi gelişmeye başlanmıştır.Keza yün ve postlardan yapılan eşyalara da güzel sanatlarla ilgili işlevler aktarılmıştır.En eski sepet ve küfe kalıntısına M.Ö. 6500 yıllarında Çatalhöyükte rastlanmıştır.Bu sepet buğday saplarından yapılmıştı.Sepetlerin çamurla sıvanması, daha sonra, M.Ö.4000 yıllarında ortaya çıkmıştır.En eski deri çanta Dinastik zamanda Mısır’daki kumlarda bulunmuştur.Belki su taşınması ve benzeri sıvı şeylerin saklanması ( bugünkü yağların deride saklanması gibi ) deriden yapılmış tulumlar içinde gerçekleşmişti.Taştan yapılmış depolara dailk defa Jarmo’da rastlanmıştır.Daha sonra bu depoların içinin kil ve benzer maddelerle sıvandığı görülmektedir.

Neolitik kültürün esas simgesi seramik sanayiindeki gelişmedir.Tarımdaki gelişmeye paralel olarak ilk defa Çatalhöyük’te M.Ö.6800 yıllarında seramik eşyalara rastlanmaktadır.İlk seramik eşyalar, içine kil ve çamur sıvanmış sepetlerin pişirilmesi şeklinde görülmüştür.İlk yapılan seramik eşyalar, çamuru iyi karıştırılmadığı ve elenmediği için kolayca kırılmaktaydı.Daha sonra bazı bitkisel maddelerin karıştırılması ile sağlanmıştır. Zamanla çamur çeşitleri saptanmış, pişirilmede ve boyamada yeni yöntemler geliştirilmiştir.M.Ö.3250 yıllarında Girit’te seramik tekerlek bulunmuştur.

Neolitik’ten önce eğirme ve dokuma ile ilgili kesin bir kanıta rastlanmamıştır.İlk dokuma materyali bitkisel lifler, pamuk, ipek ve yün olmuş olabilir.Yangın, Çatalhöyük’teki hayvansal ve bitkisel materyali yok etmesine karşın, yünden yapılmış elbiselere rastlanmıştır.Bu parçalar en eski textil ürünü olarak kabul edilmektedir.Ölü insan kemiklerine yapışmış kumşlarda, en az üç çeşit örgü tipi kullanılmıştır.Anadolu’daki bu insanlar büyük bir olasılıkla M.Ö.6500 yıllarında ilk kilimi (ya da halı ) dokumuşlardır.Bugün Anadolu’da kullanılan duvar süslemelerinin bazıları ve kilim desenleri, o devirde yapılan dokumalardaki desenlere büyük benzerlikler göstermektedir.

Bitkileri, özellikle ketenin ilk dokunduğu yer M.Ö.4500 yıllarında Mısır’dır.Pamuk, büyük bir olasılıkla ilk defa Hindistan’da işlenmiştir.İlk pamuk fabrikası erken bronz devrinde ( M.Ö.2500 yıllarında ) Hindistan’da kurulmuştur.

Liflerin bükülmesi (eğrilmesi ) ilk olarak elle çevrilen odunlarla ( kirman ) yapılmıştır.Bu, bir kanca, bir baş ve bir sap kısmından oluşmuş basit bir araçtı. Bugün birçok toplumda, özellikle Anodolu’da hala kullanılmaktadır.

Bilindiği gibi Ortadoğu yağış bakımından, tarıum yapılmaya uygun ; fakat her mevsimde aşırı yağış alan bir bölge değildir.Bu nedenle topraktan ve çamurdan yapılmış eserlerin uzun zaman dayanma şansı vardır.İlk dea mercek şeklinde, daha sonra dört köşe, çamurdan, daha sonra kerpiçten yapılmış binalara, M.Ö.7500 – 8000 yıl önce Ortadoğu’nun bazı yerlerinde rastlanmaktadır.En geniş ve gelişmiş yerleşme merkezi M.Ö.6800 yıllarında Çatalhöyük’te kurulmuştur.

Hacettepe Universitesi Fen Fakultesi Biyoloji Bolumu Prof Dr. Ali DEMİRSOY Yaşamın Temel Kuralları Cilt I /Kısım I /Sayfa: 721

Benzer Yazılar

Cevap Yaz!

You must be logged in to post a comment.