Analitik Felsefe-Çözümleyici Felsefe
Analitik, Kant’tan bu yana öz niteliÄŸin ya da yüklemin mantıkça ve zorunlu olarak özne kavramımının içinde bulunduÄŸu yargılar için kullanılır. Öyleyse bu yargılarda birinden ötekini elde etmek için terimlerden birini çözümlemek yeterlidir.
Analitik Felsefe (Çözümleyici Felsefe)
Bu deyim, XX. yy. boyunca genellikle anglosakson ulkelerinde gelismis olan birbirinden oldukça farkli dusunce akimlannin tumunu kapsar. Bu akimların ortak kanisi, en iyi felsefe yönteminin, çoÄŸunlukla modern mantigin gun isiÄŸina çikardigi araçları kullanan belirli bir çözümleme türü oldugudur. Genis kapsamli sentezler yapmaya duskun kita felsefecilerinden farkli olarak çozumleyici felsefeciler, kendilerine ozgu felsefe usluplanndan kolaylikla taninabilirler. Nitekim bu tur felsefe, amaçlarının alçakgönullulugunu vurgulamaktan geri durmaz (bunda da, programinin gerçekleÅŸme umudunun en kesin guvencesini görur). Russell bir yapitında, kendi felsefesinin, “Galilei’nin fizikte gerçeklestirdigine benzer bir gelismeyi termsil ettigini [...]” yazar. “Bu da, hayalgucune hitap etmekten baska bir ustunluk tasimayan ve varligin butunune yönelik olan temelsiz iddialar yerine, konusu sinirli ve ayrıntilara yönelik ama dogrulanabilir sonuçlar ortaya koymaktir.”
Cözumleyici felsefenin tarihsel kalkis noktalanndan biri, nig ÅŸuphesiz Buyuk Britanya’da, Russell ile Moore’un araciligiyla Bradley’nin monist hegelciligine (Appearance and Reality [Goruniis. ve gergeklik], 1893) karsi geliÅŸen tepkidir. Bir yandan Russell ozellikle dis-bağıntılar ilkesiyle, öte yandan Moore (The Refutation of Idealism [idealizmin çurutulmesi], 1903), Bradley’nin su savina karsi çikarlar: gerçek, “organik butunler”den kurulu olup bu butunu pargalarına ayirmak her zaman az veya çok akla aykirıdir. Russell On Denoting (1905) baslikli yazisinda, biçimsel mantigin olanaklarindan yararlanarak, uzun sure felsefi bir çozumleme modeli (Ramsey, Ryle) sayilacak olan “tekil betimlemeler kurami” yardimiyla, “simdiki Fransa krali dazlaktir” turunden bir cumlenin anlami ve dogruluk degeri oldugunu ileri surmek için, ÅŸimdiki Fransa krali gibi gizemli bir nesnenin var oldugunu varsaymamiz gerekmedigini göstermiÅŸtir. Russell’in bu incelemesi, çozumleyici duÅŸuncenin nesneleri elden geldigince azaltma (ontolojik kisitlama) programina yardimci olabilecegini göstererek bu tur felsefeye surekli bir itici guç kazandirmistir. Bundan boyle çozumleyici felsefe “Occam’in usturasi”ni (tutumluluk ilkesi) benimsemis bulunuyor. Russell bu ilkeyi, islemsel açidan şöyle dile getirir: elden geldigince, turetilmis nesneler yerine mantiksal kuruluÅŸlar (konstruksiyonlar) koymak çözumleme iÅŸinin bu yönu, iki degiÅŸik akimin doguÅŸuna yol açar:
1) Viyana çevresi’nin çalismalanndan kaynaklanan ve Carnap, Schlick, Waismann’ın önculuk ettigi mantiksal deneycilik (ampirizm). Wittgenstein’in Tractatus’unun oldukça su göturur metafizik dusmani ve deneyci bir yorumundan yola çikan bu yazarların ana kaygisi, geleneksel metafizik önermelermin gerçekte anlamdan yoksun olduklarıni göstererek felsefi çözumlemeye “tedavi edici” bir deger kazandirmak ve felsefenin kendisinin, bilim dilinin mantiksal çözumleme-inden baska bir §şy olmadigini ortaya koymaktir. (Bu arada, bilimsel bir kuramin butün önermelerinin, tutanak önermeleri [Protokollsatze] uzerine kurulabilecegini veya bunlardan turetilebilecegini göstermek gerekiyordu.);
2) Quine’nin deneyci felsefesi.
Cözumleyici felsefenin ilk örneklerinde, Frege’nin izinden giderek, gunluk dilin temelden yetersiz oldugunu, dolayisiyla mantiginki gibi dillere baÅŸvurmak gerektigi surekli olarak vurgulaniyordu. Ancak Wittgenstein’in Tracfafusta dile getirdigi “ilk felsefe”sini eleÅŸtirmesinden ve Philosophical investigations’da (Felsefi araÅŸtirmalar) busbutun farkli bir görusu benimsemesinden sonra durum hayli degiÅŸti. Ozellikle Austin ile Ryle’in önculuk ettigi “gunluk dil felsefesi”, ikinci Wittgenstein’in görusunu surdurmeye yöneldi ve gunluk dilin kullanimlarmin kili kirk yaran bir gözumlemesinin felsefi degerini vurguladi.
Popularity: 2% [?]
Cevap Yaz!
You must be logged in to post a comment.